
Flixtrain in Berlijn
Foto: Tim Boric
Hoe zat het ook alweer? Wegens Europese regels mogen ook reizigerstreinen zonder concessie over ons spoor rijden. Maar dan mag de nieuwe verbinding letterlijk én figuurlijk niet in de weg zitten van het spoorbedrijf dat hier al op basis van een concessie rijdt. Daarmee zijn de mogelijkheden beperkt, maar er is wel interesse.
Arriva gaat als een trein
Vooral Arriva is in sneltreinvaart op de mogelijkheden gedoken. Zo reed al een paar jaar de nachttrein tussen Groningen, Schiphol en Maastricht via open toegang. Afgelopen jaar kwam daar de nachttrein Zwolle–Almere–Amsterdam–Schiphol bij. Maar het eind is nog niet in zicht, als het aan Arriva ligt: het spoorbedrijf heeft maar liefst maar liefst 26 nieuwe trajecten binnen Nederland aangevraagd bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Het gaat om 24 stoptreinen en 2 intercitylijnen die tussen 2026 en 2033 van start moeten gaan, te beginnen met Hoofddorp–Amsterdam Centraal, Apeldoorn–Enschede, Eindhoven–Heerlen en Lelystad–Zwolle. Arriva heeft de nodige ervaring in het rijden van (regionale) stop- en sneltreinen. “Wij zijn ervan overtuigd daarmee de reiziger een goed en betrouwbaar OV-product te kunnen bieden, zoals we de afgelopen jaren hebben bewezen op het regionale spoor”, zeggen ze hier zelf over. Maar hier stopt de ambitie van Arriva niet, want de vervoerder heeft ook heeft ook plannen ingediend voor een verbinding tussen Groningen en Parijs en tussen Amsterdam en Brussel. Wat uiteindelijk van alle plannen terechtkomt, hangt af van beschikbare capaciteit op ons drukke spoor.
NS concurreert met NS
NS rijdt zelf de verbinding tussen Amsterdam en Berlijn via open toegang. De reiziger heeft hier niet direct profijt van; de Intercity Berlijn reed immers al. Wel kreeg deze een upgrade tot ICE met modernere rijtuigen. Maar binnenlandse reizigers zonder NS-abonnement hebben daar eerder last van: wie bijvoorbeeld van Amersfoort naar Amsterdam wil, kan opeens tegen deze trein aanlopen waarvoor een toeslag moet worden betaald. Dat deze trein komt aanrijden uit het buitenland, is voor deze reizigers niet relevant. Het enige alternatief naar Amsterdam op dat moment is een NS-sprintertje of een half uur wachten tot de volgende NS-intercity. Als NS-reiziger heb je op dat moment dus eigenlijk geen keuze dan extra betalen. Hiermee mag NS dan op het internationale traject via open toegang de concurrentie aangaan, de binnenlandse NS-reiziger wordt opzij geschoven.

Gevolg van open toegang: toeslag betalen
Foto: Sanne van Galen
Alternatief naar Berlijn
Maar voor wie juist wel naar Berlijn wil, is NS straks niet meer de enige keuze. Vanaf 19 maart gaat GoVolta, het voormalige GreenCityTrip, drie keer per week rijden tussen Amsterdam en Berlijn en tussen Amsterdam en Hamburg. Onderweg wordt gestopt in Amersfoort, Deventer en Hengelo. De verbinding zal het niet van NS kunnen winnen in snelheid en comfort, maar wel in prijs: GoVolta biedt een laagsteprijsgarantie aan. Om de treindienst mogelijk te maken, werd een strategisch partnerschap gesloten met Keolis om te zorgen voor het vervoer. Met rijtuigen die zijn overgenomen van de Belgische NMBS, waarin de stoelen tegenover elkaar staan. Daarnaast gaat er een boordrestaurant mee. NS toont zich een slechte verliezer en gaat de tickets niet verkopen. Dat betekent dat er ook geen aanvullend binnenlands ticket komt, zoals bij Eurostar wel het geval is. Daardoor kunnen reizigers niet in één keer hun reis plannen of boeken, terwijl dat voor internationale treinreizigers juist essentieel is. Tickets zullen wel verkrijgbaar zijn bij NMBS. Rover heeft NS opgeroepen het niet nodeloos ingewikkeld te maken. Overigens laat GoVolta zich er niet door tegenhouden: het bedrijf onderzoekt een uitbreiding naar Parijs in 2027 via de ‘oude lijn’ langs Haarlem, Den Haag en Rotterdam.
FlixTrain
Wie wel eens lange afstanden reist binnen Duitsland, kent wellicht FlixTrain als vrij grote budgetvervoerder daar. Al jarenlang praat Flixtrain over het maken van de oversteek naar het Nederlandse spoor en diende het aanvragen in bij ProRail en de ACM. Maar vanwege capaciteitsgebrek op het Nederlandse spoor werden de plannen in de ijskast gezet. Met een recente bestelling van 65 nieuwe langeafstandstreinen is er nu een grote uitbreiding op komst. Deze treinen zullen in Duitsland rijden, maar ook vanuit daar naar de buurlanden. Het is nog niet bekend wanneer FlixTrain zal starten in Nederland. Ook HeuroTrain heeft ambitieuze plannen. Het bedrijf zoekt investeerders om vanaf 2030 met hogesnelheidstreinen naar Parijs te rijden. Ook HeuroTrain heeft hiervoor al een melding gedaan bij de ACM.
Revolutie op de rails
De komst van open toegang zorgt dus voor de nodige dynamiek op het spoor, maar de praktijk blijkt soms weerbarstig. Nieuwe initiatieven laten zien dat er belangstelling is om ons spoor te verrijken met extra verbindingen en scherpere prijzen. Tegelijkertijd zorgen capaciteitsgebrek, ingewikkelde regels en soms ook gebrek aan medewerking door gevestigde spelers ervoor dat de reiziger nog lang niet altijd profiteert. Of de ‘revolutie op de rails’ echt doorzet, zal de komende jaren moeten blijken wanneer de ACM beslist welke plannen daadwerkelijk groen licht krijgen. Dit vraagt vooral om duidelijke spelregels, eerlijke samenwerking én een spoor dat daar letterlijk en figuurlijk de ruimte voor biedt.
