Analyse sterabonnementen

Na het afschaffen van sterabonnementen begin 2013 zijn op allerlei plaatsen in het land abonnementhouders in het stads- en streekvervoer geconfronteerd met grote stijgingen van hun reiskosten. Deze stijgingen liggen ver boven de gemiddelde jaarlijkse prijsstijgingen in het regionaal vervoer. Zij lopen uiteen van tientallen procenten tot meer dan een verdubbeling van de reiskosten – afhankelijk van de omstandigheden, zoals regio, reisroute en persoonlijke reisbehoefte.

Download ons rapport "Wat is er aan de hand in abonnementenland?" door op de afbeelding te klikken:

sterabo

Samenvatting
Rover en OV loket kregen van reizigers meer dan 500 ernstige klachten over deze prijsverhogingen. Rover heeft de klachten geanalyseerd en de situatie per concessieverlener geïnventariseerd met behulp van onze vertegenwoordigers in de landelijke consumentenplatforms. Uit ons onderzoek komen drie hoofdoorzaken van de grote kostenstijgingen naar voren.

• Hoofdoorzaak één is de regionale afschaffing van de abonnementsvorm met afgekocht reisrecht. Dit brengt voor frequente reizigers een kostenstijging met zich mee die al snel tientallen procenten bedraagt, maar ook tot een verdubbeling van de reiskosten kan oplopen. Hierdoor valt tevens te vrezen, dat deze afschaffing voor vaste klanten als prikkel zal werken om het openbaar vervoer zo min mogelijk te gebruiken buiten het hoogst noodzakelijke.

In veel concessiegebieden waar het sterabonnement is afgeschaft wordt wel een vrij-reizenabonnement voor het hele concessiegebied aangeboden, maar dit is voor de meeste mensen geen goed alternatief: het biedt hen onnodig veel vervoer tegen een onnodig hoge prijs, terwijl de geldigheid stopt bij de concessiegrens.

• Hoofdoorzaak twee is de desintegratie van het landelijke stelsel van abonnementen met afgekocht reisrecht. Daardoor stopt de geldigheid van deze abonnementen nu in veel gevallen bij de concessiegrens. Er is wel een nationaal kortingsabonnement, maar dat is voor de meeste reizigers veel onvoordeliger: zie bij hoofdoorzaak één. Reizigers gaan dus in een aantal regio’s duur betalen voor het passeren van concessiegrenzen. Daarbij krijgen zij te maken met ondoorzichtige situaties en een onoverzichtelijk abonnementenaanbod.

• Hoofdoorzaak drie is dat reizigers, juist in situaties met concessiegrensproblemen en een onoverzichtelijk aanbod, slecht worden geïnformeerd. Daardoor maken zij onvoordelige keuzes en raken zij geïrriteerd over de klantonvriendelijke organisatie van het openbaar vervoer.

De problemen raken overigens niet alleen individuele reizigers, maar ook werkgevers die hun personeel van abonnementen voorzien.

Diepere oorzaken en conclusie
Een meer fundamentele oorzaak van de problemen is dat de decentrale overheden sterk verdeeld zijn over het tariefbeleid ten aanzien van abonnementen. Daarbij hebben zij in een aantal gevallen weinig oog voor de problematiek rond concessiegrenzen in situaties waarin incongruentie tussen tariefsystemen ontstaat. De opvattingen en belangen van vervoerbedrijven en overheden lijken een grotere rol te spelen dan die van de reizigers.

Rover wil dat er een einde komt aan de buitensporige kostenstijgingen in het openbaar vervoer. Er moet zo snel mogelijk een échte oplossing komen voor de belangrijkste kostenverhogende factoren. Compensatiemaatregelen beschouwen wij als een lapmiddel: die zijn veelal slechts tijdelijk en nemen geen structurele problemen weg, waardoor een belangrijk deel van de problemen blijft bestaan.

Aanbevelingen
• Herstel op de kortst mogelijke termijn op nationale schaal het sterabonnement, als integraal systeem van abonnementen met afgekocht reisrecht, met een gebiedsomvang die redelijk overeenkomt met de behoefte van de reiziger. We zijn al een heel eind als de situatie van 2012 kan worden hersteld.

• Kom tot een landelijk gedeelde visie op een nationaal basisassortiment in het gehele openbaar vervoer, inclusief de trein. Daarvan moet in ieder geval een abonnementsvorm deel uitmaken met de eigenschappen die onder (a) zijn genoemd: integraal geldig afgekocht reisrecht, met een gebiedsomvang die redelijk overeenkomt met de behoefte van de reiziger.

• Naast een overkoepelende visie is ook regie noodzakelijk om effectief en met de focus op de reiziger (óók de reiziger in de OV-keten) tot verbetering te komen. Rover wil de gedecentraliseerde verantwoordelijkheid voor het openbaar vervoer behouden. Maar met betrekking tot nationale tariefbelangen, een aspect dat bij de decentralisatie onvoldoende aandacht heeft gekregen, lijkt het ons onvermijdelijk en urgent om stevig bij te sturen.

• Zorg voor geïntegreerde, volledige, consistente en tijdige informatie aan de reizigers over het beschikbare assortiment in hun regio. Daar hoort ook een adviesfunctie bij, waarmee reizigers de mogelijkheden kunnen vergelijken en een de voor hen meest passende keuze kunnen maken. Overwogen kan worden, deze taak bij 9292 te leggen.